21

Rus Çarı I. Petro’ya atfedilen vasiyetname, Rusya’nın Baltık’tan Karadeniz’e, İstanbul’dan Hindistan’a uzanan dünya hâkimiyeti stratejisini gözler önüne seriyor. Tarihsel bir perspektifle ele alınan bu metin, yüzyıllar geçse de Rusya’nın dış politika dinamiklerine ışık tutmaya devam ediyor.

Tarih sahnesinde bazı metinler vardır ki, sadece yazıldıkları dönemi değil, asırlar sonrasını da etkiler. Rus Çarı I. Petro’ya atfedilen meşhur vasiyetname de bu metinlerden biridir.

Vasiyetnamede yer alan tavsiyeler; Rusya’nın Avrupa siyaseti, Doğu politikası, Balkanlar, İran, Osmanlı, Hindistan, Baltık ve Karadeniz ekseninde nasıl bir yol izlemesi gerektiğini kapsamlı şekilde ortaya koyar.

Almanya’dan İngiltere’ye, Avusturya’dan Lehistan’a, İsveç’ten Fransa’ya kadar birçok devletle ilişkilerin nasıl kurulması gerektiği anlatılır. Bu yönüyle vasiyetname, Rusya için bir dünya hâkimiyeti stratejisi olarak okunabileceği gibi; diğer devletler açısından da bir fitne, kargaşa ve nüfuz planı olarak değerlendirilebilir. Metni okuyan birinin bu sonuca varması zor değildir.

I. Petro Kimdir?

Konuya geçmeden önce, I. Petro’yu kısaca hatırlayalım.

1672 yılında doğan ve 1725’te vefat eden I. Petro, yaptığı reformlarla Rusya’nın büyük bir güç haline gelmesinde belirleyici rol oynamıştır. Avrupa’da Rönesans ve Reform sonrası gelişmeleri yakından incelemiş, Rusya’nın geri kalmaması için ciddi adımlar atmıştır.

Rus Çariçesi I. Katerina ile evlidir. Osmanlı Devleti ile yaptığı Prut Savaşı’nda Baltacı Mehmet Paşa karşısında mağlup olmuştur. Buna rağmen tarihte “Deli Petro” veya “Büyük Petro” olarak anılmış ve arkasında çok tartışılan bir vasiyetname bıraktığı iddia edilmiştir.

Peki bu vasiyetname nereden geliyor?

Bu konuda en çok atıf yapılan kaynaklardan biri, merhum Mustafa Müftüoğlu’nun “Yalan Söyleyen Tarih Utansın” adlı eseridir. “Deli Petro’nun Vasiyetnamesi” başlıklı bölüm, eserin üçüncü cildinde yer alır. Bu yazıda ele aldığımız metin de bu kaynağa dayanmaktadır.

Genel Vizyon: Kuzeyden Güneye İnen Strateji

I. Petro’nun temel hedefi nettir:
Kuzeyde Baltık Denizi’ne hâkim olmak, güneyde ise Karadeniz’e inmek.

Onun bakışına göre Rusya, zamanla Avrupa üzerinde belirleyici bir güç haline gelecektir. Hatta şu iddialı ifadeler ona atfedilir:

“Rusya’yı bir dere halinde buldum, bir nehir halinde bırakıyorum. Bizden sonrakiler onu büyük bir denize dönüştürecektir.”

Bu sözler, aslında vasiyetnamenin ruhunu özetler: sürekli genişleyen bir güç ve stratejik sabır.

Petro’ya göre bir devlet asla rehavete kapılmamalıdır. Ordu sürekli savaşa hazır tutulmalı, barış dönemleri bile bir sonraki savaşın hazırlığı olarak değerlendirilmelidir.

Barış ve savaş birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Avrupa’dan Faydalan, Kimliğini Koru

En dikkat çekici prensiplerden biri şudur:

Savaş zamanında Avrupa’nın yetişmiş subaylarından, barış zamanında ise bilim insanlarından faydalanılmalıdır. Ancak bu yapılırken Rusya’nın kendi değerleri korunmalıdır.

Yani Petro’nun anlayışında mesele sadece “batıyı taklit etmek” değil; onu kullanarak güçlenmek, ama kimliğini kaybetmemektir.

Rusya, Avrupa’daki ihtilafların dışında kalmamalıdır. Özellikle Almanya gibi yakın coğrafyalarda çıkan karışıklıklara müdahil olunmalı, fırsat varsa yönlendirilmelidir.

Lehistan (Polonya) örneği üzerinden şu yöntem önerilir:

İç karışıklıklar çıkarılmalı, devlet adamları rüşvetle kazanılmalı, Yönetim mekanizmalarına sızılmalıdır. 

Bu, aslında Rusya’nın tarih boyunca farklı coğrafyalarda uyguladığı bir nüfuz politikasının erken ifadesidir.

İsveç zayıflatılmalı, Danimarka ile arasındaki rekabet sürekli canlı tutulmalıdır. Amaç, kuzeyde güçlü bir blok oluşmasını engellemektir.

Almanya İle Akrabalık Bağları

Hanedanlar arası evlilikler yoluyla Almanya içinde nüfuz elde edilmesi önerilir. Bu, diplomasi ile aile bağlarını birleştiren klasik bir güç yöntemidir.

İngiltere ile ticari ve denizcilik alanında iş birliği yapılması gerektiği vurgulanır. Özellikle gemicilik teknolojisi ve ticaret üzerinden güç kazanmak hedeflenir.

Rusya’nın uzun vadeli hedefi açıktır:

Baltık’ta genişlemek, Karadeniz’e inmek, sıcak denizlere ulaşmaktır. 

İstanbul, İran Ve Hindistan: Stratejik Üçgen

Vasiyetnamenin en çarpıcı kısmı burasıdır.

İstanbul’a hâkim olanın dünya hâkimiyetine ulaşacağı ifade edilir. Bunun için:

• Osmanlı ve İran ile savaşlar yapılmalı 
• İran zayıflatılmalı 
• Hindistan’a kadar uzanan ticaret yolları kontrol altına alınmalıdır 

Avusturya, Osmanlı’ya karşı kışkırtılmalı; gerektiğinde geçici ittifaklarla dengeler kurulmalı ve sonrasında bu dengeler Rusya lehine bozulmalıdır.

Osmanlı ve çevresindeki Ortodoks topluluklar Rusya etrafında birleştirilmeli; bu kitleler, Rusya için birer iç destek unsuru haline getirilmelidir.

Dünya Hâkimiyeti Planı

Vasiyetnameye göre büyük güçler (özellikle Fransa ve Avusturya) birbirine karşı kullanılmalı; biriyle diğerine karşı ittifak kurularak Avrupa dengesi parçalanmalıdır.

Eğer bu devletler iş birliğine yanaşmazsa, aralarında savaş çıkarılmalı ve yıpranmaları sağlanmalıdır. Ardından Rusya devreye girerek üstünlüğü ele geçirmelidir.

Mustafa Müftüoğlu, bu vasiyetnamenin Topkapı arşivinde bulunduğunu ifade eder ve şu dikkat çekici yorumu yapar:

Aradan yüzyıllar geçmiş, devletler değişmiş, yöntemler dönüşmüş olsa da; bu metinde ortaya konan stratejik anlayışın izleri Rusya’nın politikalarında görülmeye devam etmiştir.

Bugün için çıkarılacak en önemli ders şudur:
Tarihte yaşanan hiçbir şey tesadüf değildir.

Dünü bilmeden bugünü anlamak, bugünü anlamadan da geleceği kurmak mümkün değildir.

Bu yüzden tarih, sadece geçmişin hikâyesi değil; aynı zamanda geleceğin pusulasıdır.