08

İşyeri ve yangın sigortalarında doğru bedel tespiti, mühendislik sigortaları ve kâr kaybı teminatı, olası bir afette işletmelerin ayakta kalmasını sağlıyor. Oto Dışı Hasar Direktörü Fethi Kurban, yangın sonrası işin devamlılığını korumanın kritik adımlarını kaleme aldı.

BÖLÜM 1

Bir işletmenin yıllar içinde oluşturduğu değerlerin büyük bir bölümü tek bir adreste toplanır: bina, makineler, demirbaşlar, hammaddeler, ürünler ve stoklar… Yangın, patlama veya doğal afet gibi beklenmedik bir olay ise yılların birikimini birkaç saat içinde ciddi bir zararla karşı karşıya bırakabilir. Bu nedenle yangın sigortasına yalnızca “yangın çıkarsa zararı karşılayan bir poliçe” olarak bakmak doğru değildir. Özellikle ticari işletmeler açısından sigorta, işin devamlılığını koruyan önemli araçlardan biridir.

Yangın sigortasının temelinde yangın, yıldırım ve infilak riskleri bulunur. Ancak bir işyerinin karşı karşıya olduğu tehlikeler bunlarla sınırlı değildir. İşletmenin faaliyet alanına ve bulunduğu yere göre deprem, sel ve su baskını, fırtına, dâhili su, duman, yer kayması, kar ağırlığı, araç çarpması ve hırsızlık gibi riskler de poliçeye eklenebilir. Bina dışında makine ve tesisat, demirbaşlar, hammadde, mamul ve ticari emtia da doğru bedeller üzerinden güvence altına alınabilir.

Poliçenin birçok sayfadan oluşması, sayfa dolusu teminat listesinin yer alması iyi bir poliçe olduğu anlamına gelmez. Önemli olan işletmenin gerçek risklerinin poliçede karşılığının bulunup bulunmamasıdır.

Örneğin, yüksek miktarda ürünün bulunduğu bir tekstil deposunu ele alalım. Elektrik tesisatından başlayan küçük bir yangın kısa sürede stoklara ulaşabilir. Yangın söndürülse bile ürünler yalnızca alevden zarar görmez; duman, is ve söndürme sırasında kullanılan su da ciddi kayıplara yol açabilir. Böyle bir olayda binanın sigortalı olması tek başına yeterli değildir. İçerideki emtianın, demirbaşların ve diğer kıymetlerin de gerçek değerlerine yakın bedellerle poliçede yer alması gerekir.

İşyerlerinde her risk aynı mıdır?

Bir restoran ile plastik üretim tesisi, bir tekstil atölyesi ile lojistik deposu aynı poliçe mantığıyla değerlendirilmemelidir. Bir işyerini sigortalarken yalnızca içerideki kıymetlere bakmak yeterli değildir. Faaliyet konusu, binanın yapısı, elektrik tesisatı, kullanılan makineler, stokların niteliği ve miktarı, yangın önlemleri ve hatta komşu işletmelerin faaliyetleri birlikte değerlendirilmelidir.

İşyeri sigortasında sık karşılaşılan sorunlardan biri de sigorta bedellerinin yıllarca aynı bırakılmasıdır. Birkaç yıl önce alınan bir makinenin bugünkü yenileme maliyeti aynı olmayabilir. İthal makine ve ekipmanlarda kur değişimleri bu farkı daha da büyütebilir. Aynı şekilde işletmenin stok miktarı artmış, yeni makineler alınmış veya depo genişletilmiş olabilir. Poliçe bu değişikliklere göre güncellenmezse hasar anında sigorta bedelinin yetersiz kalması ciddi bir sorun haline gelebilir.

Bu nedenle poliçe yenilemesini yalnızca tarih ve prim üzerinden değerlendirmek yerine, “Bugün aynı işletmeyi yeniden kursak maliyeti ne olurdu?” sorusunu sormak daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Makineler durduğunda üretim nasıl devam eder?

Üretim yapan işletmelerde yangın sigortasının yanında mühendislik sigortalarının önemi de göz ardı edilmemelidir. Çünkü işletmenin en pahalı veya üretim açısından en kritik varlığı çoğu zaman binası değil, içerisindeki makinelerdir.

Makine Kırılması Sigortası; poliçe şartları kapsamında makinelerde meydana gelebilecek ani ve beklenmedik fiziksel hasarlara karşı koruma sağlar. Elektronik Cihaz Sigortası ise bilgisayar sistemlerinden otomasyon ünitelerine, tıbbi cihazlardan çeşitli elektronik ekipmanlara kadar işletme açısından önemli cihazların karşılaşabileceği riskler için değerlendirilir.

Örneğin bir fabrikada üretimin büyük bölümünü gerçekleştiren ana makinenin beklenmedik şekilde arızalandığını düşünelim. Sorun yalnızca hasarlı parçanın bedeli değildir. Parçanın yurt dışından gelmesi gerekiyorsa üretim haftalarca aksayabilir. Bu yüzden mühendislik sigortalarında makinenin maddi değeri kadar, o makinenin üretim içerisindeki önemi de dikkate alınmalıdır.

İnşaat ve montaj işleri açısından da benzer bir yaklaşım gerekir. Devam eden projelerde İnşaat All Risks (CAR) ve Montaj All Risks (EAR) sigortaları; yapılan işin niteliğine göre inşaat veya montaj sürecinde meydana gelebilecek ani ve beklenmedik fiziksel hasarların güvence altına alınmasında önemli rol oynar. Elbette burada da her proje kendi şartlarıyla ele alınmalı; üçüncü şahıslara verilebilecek zararlar ve ihtiyaç duyulan ek teminatlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Yangın söndüğünde zarar bitmeyebilir

İşletmeler açısından belki de üzerinde en fazla durulması gereken konulardan biri de iş durması riskidir.

Bir fabrikada çıkan yangının ardından bina ve makinelerdeki fiziksel hasarlar sigorta kapsamında karşılanabilir. Fakat tesis üç ay üretim yapamazsa işletmenin giderleri ortadan kalkmaz. Personel giderleri, kira, finansman yükümlülükleri ve diğer sabit masraflar devam ederken satışların ve dolayısıyla gelirin azalması söz konusu olabilir.

Özellikle üretim ve ticaret işletmelerinde, yangının kendisi kadar yangından sonra işin ne kadar süre duracağı da hesaba katılmalıdır. Kâr kaybı/iş durması teminatı tam da bu noktada önem kazanır. Burada sorulması gereken basit ama önemli bir soru vardır: “Yarın büyük bir hasar yaşarsak, bu işletmenin yeniden normal faaliyetine dönmesi kaç ay sürer?”

Bu sorunun cevabı, bazen bina veya makine bedelinden bile daha önemli olabilir.

Poliçe rafta duran bir evrak olmamalı

İyi bir işyeri sigortası yalnızca hasardan sonra devreye giren bir sözleşme değildir. Poliçe hazırlanırken yapılan risk analizi, işletmenin kendi eksiklerini görmesine de yardımcı olur. Elektrik tesisatının düzenli kontrolü, yangın algılama ve söndürme sistemlerinin çalışır durumda tutulması, makinelerin periyodik bakımları, yanıcı maddelerin doğru şekilde depolanması ve çalışanların acil durum konusunda bilinçlendirilmesi sigortanın yanında alınması gereken temel önlemlerdir.

Sonuçta önemli olan yalnızca “işyerimiz sigortalı” diyebilmek değildir. Asıl önemli olan, nelerin hangi risklere karşı, hangi bedellerle ve hangi şartlarla sigortalandığını bilmektir.

Çünkü büyük bir hasar yaşandığında işletmenin ihtiyacı sadece zarar gören binanın, makinenin veya stokun bedelini karşılamak değildir. İşletmenin üretime, satışa ve günlük faaliyetine yeniden dönebilmesi gerekir.

Bana göre doğru sigortanın asıl değeri de burada ortaya çıkıyor: 

Hasarı karşılamanın da ötesinde, işletmenin kaldığı yerden devam edebilmesine yardımcı olmak.

Bigi birikimi , tecrübesi ve samimiyetiyle tanımaktan çok memnun olduğum , Oto Dışı Hasar Direktörü Fethi Kurban beye bu köşe yazısı için teşekkür eder,

Kazasız günler dilerim.