20

Trafik sigortasının sürdürülebilirliğini maliyet artışları, tazminat hesaplamalarındaki belirsizlikler ve yargı süreçleri üzerinden değerlendiren Gökhan Canlı, sistemin daha sağlıklı işlemesi için sürücü bazlı sigorta, standart tazminat hesaplama ve doğrudan tazmin gibi çözüm önerilerini ele alıyor.

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası), Türkiye’de hem sigorta şirketleri hem de araç sahipleri için en çok tartışılan finansal başlıklardan biridir. Yaklaşık 29 milyon araç sahibini doğrudan ilgilendiren bu sistem, son yıllarda artan maliyetler, yargı süreçlerindeki belirsizlikler ve teknik zararlar nedeniyle bir sürdürülebilirlik kriziyle karşı karşıyadır. Bu makalede, sistemin neden tıkandığı ve bu tıkanıklığın nasıl aşılabileceği analiz edilmektedir.

​1. Sistemin Temel Sorunları

A. Maliyet Artışları ve Enflasyonist Baskı

​Trafik sigortasında tazminat ödemelerinin büyük bir kısmı yedek parça ve işçilik maliyetlerinden oluşmaktadır. Döviz kurlarındaki hareketlilik ve yüksek enflasyon, hasar onarım maliyetlerini katlamıştır. Şirketlerin prim gelirleri, artan bu maliyetler karşısında yetersiz kalmakta, bu da teknik zarar olarak bilançolara yansımaktadır.

​B. Bedeni Tazminat Hesaplamalarındaki Belirsizlik

​Vefat veya sürekli sakatlık durumlarında ödenen tazminatların hesaplanmasında kullanılan yöntemler (aktüeryal formüller) üzerinde uzun süredir devam eden hukuki bir belirsizlik vardır. Yargıtay kararları ile mevzuat arasındaki farklılıklar, sigorta şirketlerinin ne kadar karşılık ayırması gerektiği konusunda öngörülebilirliği yok etmektedir.

​C. "Sürücü" ve "İşleten" Ayrımının Yapılamaması

​Mevcut sistemde sigorta poliçesi araca düzenlenmektedir. Ancak riski yaratan temel unsur aracın kendisi değil, sürücüdür. Çok sayıda trafik cezası olan riskli bir sürücü ile kurallara uyan bir sürücü arasındaki prim farkının yeterince keskin olmaması, sistemin adalet duygusunu zedelemektedir.

D. Tahkim ve Yargı Süreçleri

​Sigorta Tahkim Komisyonu ve genel mahkemelerdeki süreçlerin uzunluğu ve bazı durumlarda ortaya çıkan standart dışı kararlar, sistemdeki mali yükü artırmaktadır. Özellikle avukatlık ücretleri ve vekalet masrafları, tazminatın asıl hak sahibine ulaşmasından ziyade yan maliyetlerin büyümesine neden olabilmektedir.

​2. Çözüm Önerileri

A. Sürücü Bazlı Sigorta Sistemine Geçiş

​Poliçenin sadece araca değil, sürücüye endekslenmesi devrim niteliğinde bir çözüm olabilir. Sürücünün trafik sicili, ceza puanları ve kaza geçmişi doğrudan primini belirlemelidir. Böylece "iyi sürücü" ödüllendirilirken, "kötü sürücü" sistemin maliyetine daha fazla katlanmak durumunda kalacaktır.

​B. Standart Tazminat Hesaplama Modeli

​Yargı ve yürütme organlarının mutabık kaldığı, yasa ile çerçevesi net çizilmiş bir "Tazminat Hesaplama Rehberi" oluşturulmalıdır. Bu rehber sayesinde bir kaza sonrası ödenecek tutar, mahkeme sonucuna gerek kalmadan net bir şekilde hesaplanabilmeli; böylece hukuki belirsizlik ve dava yükü azaltılmalıdır.

C. Doğrudan Tazmin Sistemi (Direct Settlement)

​Kusursuz olan tarafın, kendi sigorta şirketinden tazminatını aldığı ve şirketlerin kendi aralarında rücu mekanizmasını yürüttüğü bir sistemdir. Bu model, vatandaşın tazminata erişimini hızlandıracak ve sigorta şirketlerinin müşteri memnuniyetine odaklanmasını sağlayacaktır.

D. Alternatif Parça Kullanımı ve Onarım Standartları

​Yedek parça maliyetlerini düşürmek amacıyla, güvenliği tehdit etmeyen bölgelerde (örneğin tampon, far, kaporta) "eş değer parça" kullanımı teşvik edilmelidir. Ayrıca, parçayı değiştirmek yerine onarmayı hedefleyen profesyonel servis ağlarının yaygınlaştırılması maliyet yönetiminde kilit rol oynayacaktır.

​

Sonuç

​Türkiye’de trafik sigortası sorunları sadece ekonomik değil, aynı zamanda hukuksal ve yapısal kökenlidir. Çözüm; sadece prim artışlarıyla değil, sürücü davranışlarını iyileştirecek teşviklerin getirilmesi, tazminat hesaplamalarının standartlaşması ve yargı süreçlerinin sadeleştirilmesiyle mümkündür. Sürdürülebilir bir sigorta piyasası, hem sigortalıyı koruyacak hem de sektörün finansal sağlığını güvence altına alacaktır.

Gökhan CANLI
Anadolu Birlik Holding Yöneticisi