24

Şirketlerin "Enflasyon Psikolojisi" Mercek Altında: Kârlılık Algısı Bozuluyor, Fiyatlama Refleksi Değişiyor!

ANKARA – Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), yüksek enflasyon ve sıkı para politikası kıskacındaki reel sektörün karar alma mekanizmalarını "Firmaların Davranış Psikolojisi: Algılardan Eylemlere" başlıklı analizle masaya yatırdı. Çalışma, kronik yüksek enflasyonun firmalarda sadece maliyet artışı değil, aynı zamanda ciddi bir "algısal deformasyon" yarattığını bilimsel verilerle ortaya koydu.

Merkez Bankası ekonomistleri tarafından hazırlanan son çalışma notu, Türkiye’deki firmaların yüksek enflasyon karşısında geliştirdikleri savunma mekanizmalarını ve bu durumun para politikasına etkilerini analiz etti. Analizin en dikkat çekici bulgusu, "kârlılık illüzyonu" ve fiyatlama davranışlarındaki "geriye dönük bakış" oldu.

Kârlılık Algısında Büyük Sapma

Çalışmaya göre, yüksek enflasyon ortamı firmaların gerçek kârlılıklarını ölçmelerini zorlaştırıyor. Nominal kâr rakamlarının yüksek çıkması, firmalarda bir refah algısı yaratsa da, yerine koyma maliyetleri ve reel bazda bakıldığında kârlılığın aslında eridiği görülüyor. Bu durum, firmaların yatırım ve istihdam kararlarında rasyonel zeminden uzaklaşmasına neden olabiliyor.

Fiyatlama Davranışları Deforme Oluyor

Analiz, yüksek enflasyonun fiyatlama davranışlarını nasıl bozduğunu şu başlıklarla özetliyor:

• Sık Fiyat Güncelleme: Enflasyonist beklentilerin bozulmasıyla birlikte firmalar, maliyet artışlarını beklemeden "önleyici zam" eğilimine giriyor.
• Geriye Dönük Endeksleme: Firmalar fiyatlarını belirlerken gelecekteki hedeflerden ziyade, geçmişte gerçekleşen yüksek enflasyonu baz alarak "korumacı" bir tavır sergiliyor.
• Talep Duyarlılığının Azalması: Yüksek enflasyon ortamında tüketicilerin fiyat artışlarına olan duyarlılığının azalması, firmaların fiyat artışlarını piyasaya daha kolay yansıtmasına olanak tanıyor.

Sıkı Para Politikası ve "Kıskaç" Etkisi

Çalışmada, sıkı para politikasının (yüksek faiz ortamı) firmalar üzerindeki disipline edici etkisi de ele alınıyor. Finansman maliyetlerinin artması, firmaları nakit akış yönetiminde daha ihtiyatlı olmaya zorlarken; enflasyonun yarattığı belirsizlik, uzun vadeli planlama yapmayı engelliyor. Bu durum, iş dünyasını "kârlılığı koruma" ile "pazar payını kaybetmeme" arasında bir kıskaca sokuyor.

Sonuç: Beklentilerin Çıpalanması Kritik

TCMB analizinin sonuç bölümünde, fiyat istikrarının sadece matematiksel bir hedef değil, aynı zamanda iş dünyasındaki "karar alma psikolojisini" düzeltmek için de elzem olduğu vurgulanıyor. Enflasyonun tek haneli rakamlara inmesiyle firmaların "sağlıklı fiyatlama" davranışlarına dönebileceği belirtiliyor.